पोलिस प्रशासन न्यूज.

शिंदखेडा तालुका : पाण्याने पुसली दुष्काळाची जुनी ओळख!


शिंदखेडा तालुका : पाण्याने पुसली दुष्काळाची जुनी ओळख!

शिंदखेडा तालुका म्हटले की एकेकाळी डोळ्यांसमोर यायचे ते दुष्काळाचे भयाण चित्र. आभाळाकडे आशेने पाहणारा शेतकरी, तळ गाठलेल्या विहिरी, पाण्यासाठी हंडे घेऊन मैलोनमैल चालणाऱ्या महिला, जनावरांसाठी चाऱ्याचा प्रश्न आणि गावोगावी टँकरची प्रतीक्षा—ही शिंदखेड्याच्या अनेक पिढ्यांनी सोसलेली वस्तुस्थिती आहे.

पण आजचा शिंदखेडा पाहिला तर प्रश्न पडतो—हा तोच कायम दुष्काळी म्हणून हिणवला गेलेला तालुका आहे का?

दुष्काळाचा इतिहास : आकड्यांतून दिसणारी वेदना

जुन्या पर्जन्यमान नोंदींनुसार शिंदखेड्यात सरासरी वार्षिक पाऊस सुमारे ५७३ मि.मी. आहे. पाऊस मर्यादित आणि त्याहूनही अधिक अनिश्चित. कधी पाऊस दडी मारतो, तर कधी एकदम कोसळून वाहून जातो. त्यामुळेच शिंदखेड्याची ओळख दीर्घकाळ दुष्काळप्रवण तालुका अशी राहिली.

१९१३ मध्ये पाऊस सरासरीच्या केवळ सुमारे ३४ टक्के इतका नोंदला गेला, तर १९३१ मध्ये तो सुमारे १७३ टक्क्यांपर्यंत पोहोचला. या टोकाच्या नोंदी सांगतात की शिंदखेड्याचा प्रश्न केवळ कमी पावसाचा नाही; तर अनियमित पावसाचा आहे.

१९५२-५३ मधील टंचाईने शिंदखेडा, नरडाणा, चिमठाणे व दोंडाईचा परिसरातील अनेक गावांना झळ पोहोचली. त्यानंतर १९७२, १९८७, २००२, २०१२ आणि २०१५ या व्यापक दुष्काळी कालखंडांनी उत्तर महाराष्ट्रासह शिंदखेड्याची शेती, पशुधन आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्था हादरवून टाकली.

दुष्काळ म्हणजे फक्त कोरडी जमीन नव्हे. तो म्हणजे रिकामी धान्याची कोठी, वाढते कर्ज, मुलांच्या शिक्षणाचा अडलेला खर्च, जनावरांची विक्री आणि रोजगारासाठी गाव सोडणारा तरुण. शिंदखेड्याने हे वास्तव केवळ पाहिले नाही, तर जगले आहे.

बदल पावसाचा नाही; विचारांचा आहे

आज परिस्थिती अनेक भागांत बदलताना दिसत आहे. याचे श्रेय एका चांगल्या पावसाळ्याला देता येणार नाही. हा बदल जलसंधारणाच्या कामांचा, शेततळ्यांचा, बंधाऱ्यांचा, नाला खोलीकरणाचा, विहीर पुनर्भरणाचा आणि गावागावांत वाढलेल्या पाणी-जागरूकतेचा आहे.

पूर्वी पावसाचे पाणी वाहून जायचे आणि उन्हाळ्यात गाव तहानलेले राहायचे. आता अनेक ठिकाणी तेच पाणी अडवले जाते, जमिनीत जिरवले जाते आणि विहिरींना नवसंजीवनी मिळते. “पाणी अडवा, पाणी जिरवा” हा केवळ नारा राहिला नाही; तो शिंदखेड्याच्या नव्या उभारीचा पाया ठरू लागला आहे.

शिंदखेडा तालुक्यावरील दुष्काळी कलंक पुसण्यासाठी मंत्री जयकुमारभाऊ रावल यांनी पाणी, सिंचन व विकास योजनांसाठी सातत्याने पाठपुरावा केला. लोकप्रतिनिधींचा प्रयत्न, प्रशासनाची अंमलबजावणी आणि ग्रामस्थांचा सहभाग या त्रिसूत्रीमुळे अनेक गावांत पाण्याचे चित्र बदलले आहे.

मात्र, बेफिकीर होण्याची ही वेळ नाही!

एक-दोन चांगले पावसाळे आले म्हणून दुष्काळ कायमचा संपला, असा भ्रम धोकादायक आहे. हवामान बदलाच्या काळात पावसाचा अंदाजच उरलेला नाही. एका भागात अतिवृष्टी, तर काही अंतरावर पिके करपण्याची स्थिती—ही नवी वास्तवता आहे.

म्हणून आजचा प्रश्न “दुष्काळ पडेल का?” हा नसून—दुष्काळ पडला, तर आपण किती दिवस सक्षमपणे तग धरू? हा आहे.

प्रत्येक गावाने पाण्याचा ताळेबंद ठेवला पाहिजे. प्रत्येक शेतकऱ्याने थेंबाथेंबाचा हिशोब केला पाहिजे. ठिबक सिंचन, शेततळ्यांची देखभाल, भूजलाचा नियंत्रित वापर, कमी पाण्यात येणारी पिके आणि पाण्याखाऊ पिकांबाबत सजग निर्णय हीच पुढील लढाई आहे.

शिंदखेड्याची जुनी ओळख दुष्काळी तालुका अशी होती. आता नवी ओळख घडवायची आहे—पाणी जपणारा, शेती वाचवणारा आणि दुष्काळाला हरवणारा शिंदखेडा!

कारण दुष्काळावर विजय एका पावसाळ्याने मिळत नाही; तो प्रत्येक थेंब जपणाऱ्या समाजाने मिळवायचा असतो.

— वृत्तनिशाण न्यूज
मुख्य संचालक व संपादक
भुपेंद्रसिंह राजपूत


6
कृपया वोट करा

वृत्तनिशाण न्यूजच्या बातम्याबद्दल मत व्यक्त करा

error: Content is protected !!